XOKSOR

XOKSOR (taxallusi; ismi Muhammad Rizo) (taxm. 1760 — Xiva — 19-a. ning 1-yarmi) — oʻzbek tilshunosi, shoir. Xiva va Buxoro madrasalarida tahsil olib, arab va fors tillarini mukammal oʻrgangan. X. «Muntaxab ullugʻot» («Tanlangan soʻzlar», 1799) va «Zubd ullugʻot» («Sara, tanlab olingan soʻzlar», 1840) kabi ilmiy lugʻatlar yaratgan, lirik sheʼrlar yozgan. Xoksorning «Muntaxab ullugʻot» asarini shartli ravishda «Arabcha—forscha — oʻzbekcha lugʻat» deb aytish mumkin, chunki unda asosan Navoiy asarlarida, shuningdek, Navoiydan oldin yoki keyin oʻtgan, fors va turkiy tillarda ijod qilgan baʼzi mumtoz shoirlarning asarlarida uchrovchi arabcha, forscha va tushunilishi qiyin boʻlgan turkiy soʻzlar izohlangan. Bunday soʻzlarning maʼnosini oydinlashtirish uchun turli uslublarda yozilgan turkiy va forsiy adabiyot namunalaridan misollar keltirilgan. Ushbu lugatdan turli kasb-hunarlarga, ijtimoiyiqtisodiy va tabiiy fanlarga doir koʻplab soʻz va terminlar ham oʻrin olgan. Shu jihatdan «Muntaxab ullugʻot» 18-a. ilmiy terminologiyasini oʻrganishda muhim manba qisoblanadi. Xoksorning 2asari «Zubd ullugot»da fors, oʻzbek tillaridagi tushunilishi qiyin soʻzlarning izohi berilib, ularning qaysi tilga mansubligi koʻrsatilgan.

Xoksorning 2 sheʼri — «Muntaxab ullugot»ga va bir muxammasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik intida saqlanayotgan (inv. № 1157) bayozga kiritilgan.

X. asarlarining 10 dan ortiq nusxalari Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik inti (inv. №275, 427, 428, 1203, 1681, 3852, 4010, 4367), SanktPeterburgdagi Sharqshunoslik inti (inv. №1818) qoʻlyozmalar fondida saqlanadi.

Ad.: Abdullayev V. A., Xoksor va Nishotiy, Samarqand, 1960; Sherbak A. M., Grammatika starouzbekskogo yazыka, M. — L., 1962; Tursunov U., Oʻrinboyev B., Oʻzbek adabiy tili tarixi, T., 1982.


Lotin alifbosida maqola: XOKSOR haqida to'liq ma'lumot kategoriyasi: X harfi fikringiz bo'lsa izohda qoldiring va do'stlaringiz bilan ulashing biz bundan minatdor bo'lamiz bizni kuzatishni davom eting (u kim, bu nima, qanaqa ?, tushunchasi, degan savolarga javob topishingiz mumkin)



ALISHER NAVOIY
LUGʻAT
BUXORO VILOYATI
TOSHKENT
BERUNIY


Добавить комментарий